โดย นางสาวภัทรพร สอนบุญ นักวิเคราะห์นโยบายและแผนชำนาญการพิเศษ¹
นางสาวพัชราภรณ์ เฟื่องฟู นักวิเคราะห์นโยบายและแผนปฏิบัติการ²
กลุ่มงานส่งเสริมความร่วมมือ
กองส่งเสริมความร่วมมือและขับเคลื่อนการบริหารจัดการที่ดิน

การจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนเป็นนโยบายสำคัญของรัฐบาลที่มุ่งเน้นการแก้ไขปัญหาการไร้ที่ดินทำกินของประชาชน การลดความขัดแย้งระหว่างประชาชนกับภาครัฐในการใช้ประโยชน์ที่ดินสู่การบริหารจัดการที่ดินและทรัพยากรดินของประเทศที่มีอยู่อย่างจำกัดให้มีประสิทธิภาพและยั่งยืน โดยมีคณะอนุกรรมการจัดหาที่ดิน คณะอนุกรรมการจัดที่ดิน คณะอนุกรรมการส่งเสริมพัฒนาอาชีพและการตลาด และคณะอนุกรรมการนโยบายที่ดินจังหวัด (คทช.จังหวัด) เป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนภารกิจตามนโยบายจัดที่ดินทำกินให้ชุมชน โดยเฉพาะ คทช.จังหวัด เป็นกลไกสำคัญที่มีหน่วยงานงานระดับพื้นที่เป็นผู้สนับสนุนในการจัดทำข้อมูลในเชิงพื้นที่ของแต่ละจังหวัดซึ่งลักษณะการดำเนินงานในรูปแบบคณะอนุกรรมการจะเป็นการบูรณาการการทำงานข้ามกระทรวง โดยมี สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.) เป็นหน่วยงานหลักในการรับผิดชอบการดำเนินงานของ คทช. และประสานความร่วมมือของทุกภาคส่วนให้ร่วมขับเคลื่อนนโยบายจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนให้เกิดความเป็นเอกภาพ

สคทช. ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญของการขับเคลื่อนนโยบายจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนในรูปแบบความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็นระหว่างหน่วยงานของรัฐ ภาคเอกชน และประชาชน อีกทั้ง ตามพระราชบัญญัติคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ มาตรา ๑๐ (๕) กำหนดหน้าที่ของ คทช. ให้มีการกำหนดมาตรการ หรือแนวทางเพื่อเสริมสร้างความร่วมมือระหว่างหน่วยงานของรัฐ ภาคเอกชน และประชาชนในการบริหารจัดการที่ดินและทรัพยากรดิน³ โดยเฉพาะบทบาทของจังหวัดที่มีอิทธิพลต่อการขับเคลื่อนทุกนโยบายให้ประสบความสำเร็จได้ ไม่ว่าจะใช้กลยุทธ์มาตรฐาน ซึ่งเป็นแนวทางหรือวิธีการดำเนินงานที่กำหนดขึ้นเป็นหลักเกณฑ์ที่ชัดเจน ที่เป็นแนวปฏิบัติร่วมกันในทุกพื้นที่ เพื่อให้การขับเคลื่อนนโยบายเป็นไปในทิศทางเดียวกัน หรือกลยุทธ์การสร้างแรงบันดาลใจ ที่มุ่งกระตุ้นแรงจูงใจความร่วมมือ ล้วนเป็นเครื่องมือที่มีความสำคัญต่อความสำเร็จของการดำเนินงาน อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ตระหนักอย่างยิ่ง คือ ไม่มี “กลยุทธ์ใดกลยุทธ์หนึ่ง” ที่ใช้ใด้ผลเหมือนกันในทุกพื้นที่และทุกสถานการณ์ แม้สิ่งที่ได้ผลในจังหวัดหนึ่งและในสถานการณ์หนึ่งอาจไม่ได้ผลสำหรับจังหวัดอื่น รวมถึงบุคลากรที่ปฏิบัติงาน คทช. เป็นฟันเฟืองสำคัญที่ทำให้เกิดการขับเคลื่อนผู้คนและองค์กรมุ่งไปยังเป้าหมายร่วมกันด้วยบรรยากาศที่ดีในการทำงานร่วมกัน ดังนั้น ความจำเป็นที่ สคทช. จะต้องสนับสนุนการส่งเสริมความร่วมมือกับหน่วยงานระดับจังหวัด โดยมุ่งเป้าหมายไปที่การยกระดับบุคลากร ด้วยการพัฒนาหลักสูตรองค์ความรู้ที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงานภายใต้นโยบายการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชน ที่เป็นมาตรฐานกลางให้เกิดความครอบคลุมเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายและระเบียบที่ใช้บังคับ แนวทางการบริหารจัดการที่ดินโดยภาครัฐ รวมถึงแนวปฏิบัติที่สามารถนำไปใช้ได้จริงในการทำงาน จึงเป็นที่มาของการจัดอบรมพัฒนาขีดความสามารถของเครือข่ายเพื่อสนับสนุนการปฏิบัติงานด้านการบริหารจัดการที่ดิน“Land Synergy : ความร่วมมือจากทุกภาคส่วนเพื่อการบริหารจัดการที่ดินที่ยั่งยืน” ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจด้านการบริหารจัดการที่ดิน ประเด็นนโยบายการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชน และเป็นเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้านการบริหารจัดการที่ดินของเครือข่ายการปฏิบัติงาน คทช. ในระดับจังหวัด ซึ่งมีหัวข้อหลักสูตรการจัดอบรมฯ ดังนี้ 1. นโยบายและแผนด้านการบริหารจัดการที่ดิน 2. กระบวนการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ 3. กระบวนการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนในพื้นที่ป่าชายเลน 4. กระบวนการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนในพื้นที่ปฏิรูปที่ดิน 5. กระบวนการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนในพื้นที่นิคมสร้างตนเอง 6. กระบวนการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชน ในที่สาธารณประโยชน์ 7. กระบวนการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนในที่ราชพัสดุ 8. กฎหมายเกี่ยวกับการบริหารจัดการที่ดินและทรัพยากรดิน 9. การจัดการความขัดแย้งจากปัญหาการใช้ที่ดิน⁴ โดยผลความสำเร็จของการจัดโครงการอบรมฯ ผู้เข้ารับการอบรมในหลักสูตรนี้ได้รับองค์ความรู้ด้านกฎหมาย/ระเบียบ ที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการที่ดินและทรัพยากรดินในแต่ละประเภทที่ดิน สามารถนำองค์ความรู้ไปใช้ในการปฏิบัติงาน รวมถึงถ่ายทอดให้เจ้าหน้าที่ที่เข้ามารับผิดชอบภารกิจ คทช. ภายในหน่วยงานมีฐานความรู้ที่สามารถนำไปใช้ในการขับเคลื่อนภารกิจ คทช. ตามเป้าหมาย

ภาพประกอบการอบรมพัฒนาขีดความสามารถของเครือข่ายเพื่อสนับสนุนการปฏิบัติงาน
ด้านการบริหารจัดการที่ดิน“Land Synergy: ความร่วมมือจากทุกภาคส่วนเพื่อการบริหารจัดการที่ดินที่ยั่งยืน”
ที่มา : กองส่งเสริมความร่วมมือและขับเคลื่อนการบริหารจัดการที่ดิน

แนวทางการส่งเสริมความร่วมมือกับหน่วยงานระดับจังหวัดเพื่อยกระดับบุคลากรให้เป็นส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนนโยบายการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชน สคทช. จะพัฒนาและปรับปรุงหลักสูตรให้กับภาคีของภาคส่วนอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวมถึงหน่วยงานท้องถิ่น ต่อยอดองค์ความรู้ ให้มีความครอบคลุมและทันสมัยยิ่งขึ้น โดยอาจมีการพัฒนาเนื้อหาหลักสูตรเพิ่มเติมให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลง เช่น การบูรณาการเทคโนโลยีดิจิทัลเข้ากับการบริหารจัดการที่ดิน การใช้ฐานข้อมูลร่วมกันระหว่างหน่วยงาน และแนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนบนพื้นฐานของการใช้ที่ดินอย่างยั่งยืน โดยมุ่งหวังที่จะเห็นบุคลากรที่ปฏิบัติงาน คทช. สามารถนำความรู้ไปปรับใช้กับบริบทของพื้นที่ตนเองได้ และมีแนวทางการปฏิบัติงานที่เป็นไปในทิศทางเดียวกันเพื่อลดความซ้ำซ้อนและเพิ่มความรวดเร็วในการดำเนินงานเพื่อให้บุคลากรจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ

อ้างอิง

¹นักวิเคราะห์นโยบายและแผนชำนาญการพิเศษ กองส่งเสริมความร่วมมือและขับเคลื่อนการบริหารจัดการที่ดิน สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ
²นักวิเคราะห์นโยบายและแผนปฏิบัติการ กองส่งเสริมความร่วมมือและขับเคลื่อนการบริหารจัดการที่ดิน สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ
³สำพระราชบัญญัติคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ พ.ศ. 2562 (2562, 14 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 136 ตอนที่ 49 ก.
⁴สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ. (2567). รายงานฉบับสุดท้าย ฉบับสมบูรณ์ (Final Report) โครงการพัฒนากลไกความร่วมมือในการผลักดันเครือข่ายเพื่อสนับสนุนการปฏิบัติงานด้านการบริหารจัดการที่ดิน